Dekkerswald in Berg en Dal kent een lange geschiedenis waarin zorg, herstel en aanpassing steeds terugkomen. Wat in 1913 begon als sanatorium voor tuberculosepatiënten, groeide in de loop van de tijd uit tot een plek met verschillende medische en maatschappelijke functies.
Verscholen in de bossen tussen Groesbeek en Nijmegen ligt een terrein dat in de regio al generaties lang bekend is. Dekkerswald veranderde mee met de tijd: van openluchtkuur voor tbc-patiënten naar specialistische zorglocatie, en nu naar een gebied waar ook wonen een plek krijgt.
Van sanatorium naar zorgterrein
Aan het begin van de twintigste eeuw was tuberculose een van de grootste volksziekten van Europa. In die jaren gold rust, schone lucht, goede voeding en medisch toezicht als belangrijke behandeling. Tegen die achtergrond opende op 16 oktober 1913 het sanatorium op Dekkerswald.
De bosrijke omgeving speelde daarbij een belangrijke rol. Men zag de rustige, groene ligging als een waardevolle omgeving voor herstel. Het sanatorium bleef tot 1970 bestaan, al nam het aantal tuberculosepatiënten in de loop der jaren af door nieuwe medicatie en een andere aanpak van de ziekte.
Oorlogsjaren en uitbreiding
Ook de periode van 1940 tot 1945 liet diepe sporen na op Dekkerswald. Tijdens de oorlog nam het aantal tbc-patiënten sterk toe en waren noodoplossingen nodig. In 1942 opende het Irenepaviljoen. Na operatie Market Garden lag het terrein maandenlang in de vuurlinie, terwijl de zorg voor patiënten doorging.
Na de oorlog werd de capaciteit verder uitgebreid met elf noodpaviljoens, de zogenoemde Zweedsche barakken. Deze uitbreiding, bekend als Dekkerswald II, leverde ongeveer 108 extra plaatsen op en werd op 7 december 1947 geopend.
Zorg door de jaren heen
Op Dekkerswald werkten lange tijd de Liefdezusters van de Heilige Carolus Borromeus uit Maastricht, ook bekend als de Zusters Onder de Bogen. Zij verzorgden de patiënten jarenlang. Voor die inzet ontvingen zij in 2007 de gouden erepenning van de gemeente Groesbeek.
Toen de openluchtkuur zijn betekenis verloor, kreeg het terrein een nieuwe invulling. Er kwam de Dr. Van Spanjekliniek voor astmapatiënten, die vanaf 1972 Irene 2 heette. Later volgden onder meer een tijdelijke vestiging van de afdeling dermatologie van het Radboud ziekenhuis en een samenwerking tussen het Radboudumc en het Medisch Centrum Dekkerswald in het Universitair Longcentrum.
In 2022 verhuisde de longzorg naar de nieuwe kliniek voor infectieziekten van het Radboud Ziekenhuis. Daarna hield Dekkerswald nog ruimte voor een zorghotel en andere faciliteiten.
Een markant hoofdgebouw
Niet alleen de zorggeschiedenis valt op, ook het hoofdgebouw heeft een bijzondere plaats. De Amsterdamse architect Eduard Cuypers ontwierp het gebouw, geïnspireerd op een sanatorium in het Duitse Treuenbrietzen. Via galerijen is het verbonden met andere gebouwen op het terrein.
In de loop der jaren werd het complex uitgebreid. Het hoofdgebouw kreeg onder meer een extra verdieping. Inmiddels heeft het historische gebouw de status van rijksmonument.
Een nieuwe fase
Vandaag staat Dekkerswald opnieuw aan het begin van een volgende verandering. De komende jaren verrijst op het terrein een nieuwe woonwijk met ongeveer 395 woningen. Daarnaast komen er appartementen in het voormalige hoofdgebouw.
Daarmee krijgt een plek die altijd in het teken stond van gezondheid en welzijn opnieuw een andere betekenis. De bedoeling is dat er een zorgzame buurt ontstaat, waar mensen naar elkaar omkijken. Dat past bij een terrein dat zich al meer dan een eeuw aan veranderende tijden weet aan te passen.
